काठमाडौं । विश्व अर्थतन्त्र सुस्त बन्दै गएको र विभिन्न क्षेत्रीय द्वन्द्वले अन्तर्राष्ट्रिय बजार प्रभावित भइरहेका बेला नेपालको अर्थतन्त्र भने सुधारको दिशामा अघि बढिरहेको सरकारी दाबी छ । अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले संघीय संसद्‌मा प्रस्तुत गरेको आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को आर्थिक सर्वेक्षणले चालू आर्थिक वर्षमा नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ३.८५ प्रतिशत पुग्ने अनुमान सार्वजनिक गरेको हो ।

सर्वेक्षणअनुसार विश्व अर्थतन्त्रको वृद्धिदर ३.१ प्रतिशतमा सीमित रहने प्रक्षेपण गरिए पनि नेपालको आर्थिक गतिविधिमा क्रमिक सुधार देखिएको छ । चालू आर्थिक वर्षमा नेपालको अर्थतन्त्रको आकार ६६ खर्ब रुपैयाँ पुग्ने र प्रतिव्यक्ति राष्ट्रिय आय १,५३५ अमेरिकी डलर पुग्ने अनुमान गरिएको छ ।

प्रदेशगत विवरणमा बागमती र गण्डकी प्रदेशले राष्ट्रिय औसतभन्दा उच्च आर्थिक वृद्धि हासिल गर्ने देखिएको छ । अन्य प्रदेशको वृद्धिदर भने औसतभन्दा कम रहने अनुमान छ । कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको योगदान २४ प्रतिशत र गैर–कृषि क्षेत्रको हिस्सा ७६ प्रतिशत रहने प्रक्षेपण गरिएको छ । आर्थिक गतिविधिमा बागमती प्रदेशको प्रभाव अझै बलियो देखिँदै कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा ३६.७ प्रतिशत योगदान रहने उल्लेख गरिएको छ ।

यद्यपि कृषि क्षेत्रमा चुनौती कायमै रहेको देखिएको छ । धान उत्पादन ४.२० प्रतिशतले घटेर ५७ लाख ५ हजार मेट्रिक टनमा सीमित भएको तथ्यांकले कृषि उत्पादनमा अपेक्षित सुधार हुन नसकेको संकेत गरेको छ ।

राजस्व तथा सरकारी खर्चतर्फ फागुनसम्म संघीय राजस्व ३.२ प्रतिशतले बढेको छ भने सरकारी खर्च १०.४ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । तर पुँजीगत खर्चको अवस्था भने सन्तोषजनक नरहेको सर्वेक्षणले औंल्याएको छ । सार्वजनिक ऋण बढेर २८ खर्ब ७८ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ, जुन कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ४३.६ प्रतिशत बराबर हो । चालू आर्थिक वर्षमा सरकारले ३ खर्ब रुपैयाँ सार्वजनिक ऋण परिचालन गरेको छ ।

बाह्य क्षेत्रका सूचकहरू भने तुलनात्मक रूपमा सकारात्मक देखिएका छन् । विप्रेषण आप्रवाह ३७.७ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै १४ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । विदेशी विनिमय सञ्चिति ३४ खर्ब १४ अर्ब रुपैयाँ कायम भएको छ, जसले १८.५ महिनासम्म वस्तु तथा सेवा आयात धान्न सक्ने क्षमता रहेको जनाइएको छ ।

तर व्यापार घाटा भने अझै अर्थतन्त्रको मुख्य चुनौती बनेको छ । चालू आर्थिक वर्षमा व्यापार घाटा ११.२ प्रतिशतले बढेर १० खर्ब ९८ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ ।

यसैबीच, डिजिटल भुक्तानी प्रणालीको प्रयोग उल्लेख्य रूपमा विस्तार भएको छ । फागुनसम्म क्यूआर कोडमार्फत हुने कारोबार १ खर्ब २५ अर्ब रुपैयाँ नाघेको सर्वेक्षणमा उल्लेख छ ।

समग्रमा आर्थिक सर्वेक्षणले नेपालको बाह्य क्षेत्र सुदृढ बन्दै गएको र समष्टिगत आर्थिक सूचकहरूमा सुधार देखिए पनि उत्पादन वृद्धि, लगानी विस्तार तथा व्यापार सन्तुलन कायम गर्ने चुनौती अझै कायम रहेको निष्कर्ष प्रस्तुत गरेको छ ।